Tanıma Davası Nedir?

Tanıma davası, yabancı bir mahkeme tarafından verilen kararın Türkiye’de kesin hüküm veya kesin delil etkisi kazanmasını sağlamak amacıyla açılan davadır.

Örneğin Almanya’da yaşayan bir Türk vatandaşı, Almanya’da boşanma davası açmış ve mahkeme tarafından boşanma kararı verilmiş olsun. Bu kararın Türkiye’de de boşanma yönünden hukuki sonuç doğurabilmesi için gerekli şartlar çerçevesinde tanınması gerekir.

Tanıma kararıyla birlikte yabancı mahkemenin boşanma kararı Türkiye’de de hukuki sonuç doğurabilir.

Tanıma davasının gündeme geldiği durumlar şunlardır:

• Yurt dışında verilen boşanma kararının Türkiye’de geçerli olması isteniyorsa,

• Yabancı mahkeme tarafından evliliğin sona erdirilmesine karar verilmişse,

• Taraflardan biri Türkiye’de yeniden evlenmek istiyorsa,

• Türkiye’deki nüfus kayıtlarının yabancı boşanma kararına göre güncellenmesi gerekiyorsa.

Tanıma, yabancı mahkemenin kararının Türkiye’de yeniden yargılanması anlamına gelmez. Türk mahkemesi, kanunda belirtilen tanıma şartlarının bulunup bulunmadığını inceler.

Tenfiz Davası Nedir?

Tenfiz davası, yabancı bir mahkemenin verdiği kararın Türkiye’de icra edilebilir hâle gelmesini sağlayan hukuki süreçtir.

Tanıma davasından farklı olarak tenfiz, yabancı mahkeme kararının Türkiye’de zorla yerine getirilebilmesini amaçlar.

Örneğin yabancı bir mahkeme boşanma kararıyla birlikte eşlerden birinin diğerine belirli miktarda nafaka veya tazminat ödemesine karar vermiş olabilir. Bu kararın Türkiye’de icra yoluyla uygulanması isteniyorsa, gerekli şartlar çerçevesinde tenfiz kararı alınması gerekir.

Tenfiz davasının gündeme geldiği durumlar şunlardır:

• Yabancı mahkeme tarafından nafaka ödenmesine karar verilmişse,

• Maddi veya manevi tazminat hükmünün Türkiye’de icrası isteniyorsa,

• Yabancı mahkeme kararında yer alan parasal yükümlülüklerin Türkiye’de yerine getirilmesi gerekiyorsa,

• Yabancı mahkeme kararının icra edilebilir sonuçlarının Türkiye’de uygulanması isteniyorsa.

Tenfiz kararı alınabilmesi için Milletlerarası Özel Hukuk ve Usul Hukuku Hakkında Kanun’da belirtilen şartların sağlanması gerekir.

Tanıma ve Tenfiz Davası Arasındaki Farklar Nelerdir?

Tanıma ve tenfiz davaları birbirine benzer görünse de amaçları ve sonuçları farklıdır.

Örneğin Almanya’da boşanan bir kişinin Türkiye’de de boşanmış kabul edilmesi için tanıma işlemi yeterli olabilir. Ancak aynı kararda yer alan nafaka alacağının Türkiye’de icra edilmesi isteniyorsa tenfiz kararı gerekebilir.

Tanıma ve Tenfiz Davası Hangi Mahkemede Açılır?

Tanıma ve tenfiz davalarında görevli ve yetkili mahkemenin doğru belirlenmesi gerekir.

5718 sayılı Milletlerarası Özel Hukuk ve Usul Hukuku Hakkında Kanun’un 51. maddesine göre:

• Görevli mahkeme kural olarak asliye mahkemesidir.

• Yetkili mahkeme, kendisine karşı tenfiz istenen kişinin Türkiye’deki yerleşim yeri mahkemesidir.

• Türkiye’de yerleşim yeri yoksa sakin olduğu yer mahkemesi yetkilidir.

• Türkiye’de sakin olduğu yer de bulunmuyorsa Ankara, İstanbul veya İzmir mahkemelerinden biri yetkili olabilir.

Boşanma kararının tanınması veya tenfizi için de bu yetki kuralları dikkate alınır.

Tanıma ve Tenfiz Davası Açmak İçin Gerekli Belgeler Nelerdir?

Yabancı mahkeme kararının Türkiye’de tanınması veya tenfiz edilmesi için bazı belgelerin hazırlanması gerekir.

Genel olarak ihtiyaç duyulan belgeler şunlardır:

1. Yabancı mahkemenin verdiği kararın aslı veya usulüne uygun onaylı örneği.

2. Kararın kesinleştiğini gösteren belge.

3. Apostil şerhi veya gerekli konsolosluk onayı.

4. Kararın Türkçe tercümesi.

5. Tercümenin gerekli şekilde onaylanmış örneği.

6. Davacı ve davalının kimlik bilgileri.

7. Varsa vekâletname.

Belgelerin apostil veya konsolosluk onayına tabi olup olmadığı, ilgili ülke ile Türkiye arasındaki uluslararası düzenlemelere göre belirlenir. Her ülke için aynı belge ve onay prosedürü uygulanmayabilir.

Tanıma ve Tenfiz Davası Ne Kadar Sürer?

Tanıma ve tenfiz davasının süresi, yabancı mahkeme kararının niteliğine, belgelerin eksiksiz hazırlanmasına ve karşı tarafın davaya katılımına göre değişir.

Süreci etkileyen başlıca faktörler şunlardır:

• Yabancı mahkeme kararının kesinleşmiş olması,

• Apostil ve tercüme işlemlerinin tamamlanması,

• Davalıya tebligat yapılması,

• Tarafların itirazlarının bulunması,

• Mahkemenin iş yoğunluğu,

• Kararın tanıma mı yoksa tenfiz mi gerektirdiği.

Belgelerin eksiksiz hazırlanması ve tarafların süreçte iş birliği yapması gereksiz gecikmelerin önüne geçebilir. Ancak dava için kesin bir sonuçlanma süresi vermek mümkün değildir.

Tanıma ve Tenfiz Davası Açmadan Boşanma Kararı Türkiye’de Geçerli Olur mu?

Yurt dışında boşanma kararı alan kişilerin her durumda ayrıca tanıma davası açması gerekmez.

5490 sayılı Nüfus Hizmetleri Kanunu’nun 27/A maddesi kapsamında, gerekli şartları sağlayan yabancı ülke adli veya idari makamlarınca verilen boşanma kararları, tarafların birlikte başvurması veya kanunda belirtilen koşullarda tek taraflı başvuru yapılması hâlinde nüfus kütüğüne tescil edilebilir.

Bu yolun şartları sağlanmıyorsa mahkemeden tanıma veya gerektiğinde tenfiz kararı alınması gündeme gelir.

Dolayısıyla yurt dışında boşanmış kişilerin Türkiye’de yeni bir boşanma davası açmadan önce mevcut yabancı kararın nüfus müdürlüğü aracılığıyla tescil edilip edilemeyeceğini değerlendirmesi gerekir.

Tanıma ve Tenfiz Davasında Avukat Tutmak Zorunlu mudur?

Tanıma ve tenfiz davasında avukat tutmak zorunlu değildir. Kişiler gerekli hukuki işlemleri kendileri de gerçekleştirebilir.

Bununla birlikte, yabancı mahkeme kararlarının Türkiye’de geçerli hâle getirilmesi sırasında belge eksiklikleri, apostil işlemleri, tercüme gereklilikleri ve uluslararası tebligat gibi konularla karşılaşılabilir.

Özellikle yabancı mahkeme kararında boşanmanın yanında nafaka, tazminat veya diğer mali yükümlülükler de bulunuyorsa hangi talepler için tanıma, hangileri için tenfiz gerektiğinin değerlendirilmesi önemlidir.

Bu nedenle sürecin doğru yürütülmesi ve olası hak kayıplarının önlenmesi için milletlerarası özel hukuk ve aile hukuku alanında çalışan bir avukattan destek alınabilir.